Link do wszystkich dokumentów

Zbiór Sutr

DIALEKTYKA

Cztery rodzaje pytań omawiane są w (A4): dające się zdeklarować (=zadecydować) jednoznacznie (przez empiryczną weryfikację), dające się zdeklarować po uprzedniej analizie, dające się zdeklarować przez kontr-pytanie i pytania nie nadające się do odpowiedzi. Zajmijmy się tym ostatnim rodzajem pytań.
Czy Tathagata istnieje po śmierci?, czy Tathagata nie-istnieje po śmierci?, czy Tathagata zarówno istnieje jak i nie-istnieje po śmierci?, czy Tathagata ani istnieje ani nie istnieje po śmierci? Na wszystkie te pytania Zrealizowany nie odpowiada. Dlaczego?

Wolność od rozpoznania. Brak zastosowania. „Jak myślisz, wielki królu? Czy masz obliczającego, czy kalkującego czy matematyka, który mógłby policzyć ziarnka piasku w rzece Ganges, w taki sposób: 'Jest tyle ziaren piasku w rzece Ganges' lub 'Jest tyle setek ziaren piasku w rzece Ganges' lub 'Jest tyle tysięcy ziaren piasku w rzece Ganges' lub 'Jest tyle setek tysięcy ziaren piasku w rzece Ganges'?” „Nie, czcigodna pani”. „Zatem, wielki królu, czy masz obliczającego, czy kalkującego czy matematyka, który mógłby policzyć wodę w rzece Ganges, w taki sposób: 'Jest tyle galonów wody w rzece Ganges' lub 'Jest tyle setek galonów wody w rzece Ganges' lub 'Jest tyle tysięcy galonów wody w rzece Ganges' lub 'Jest tyle setek tysięcy galonów wody w rzece Ganges'?” „Nie, czcigodna pani. Z jakiego powodu? Ponieważ wielki ocean jest głęboki, niezmierzony, trudny do zgłębienia”.

„Tak też, wielki królu, materia przez którą ktoś mógłby opisać Tathagatę, została porzucona przez Tathagatę, ucięta u korzenia, uczyniona jak palmowy pieniek, unicestwiona, tak, że nie jest już więcej podmiotem do przyszłego powstania. Tathagata, wielki królu, jest wyzwolony od rozpoznania w terminach materii; jest głęboki, niezmierzony, trudny do zgłębiania jak ocean.

'Tathagata istnieje po śmierci' – nie ma zastosowania, 'Tathagata nie-istnieje po śmierci' – nie ma zastosowania, 'Tathagata zarówno istnieje jak i nie-istnieje po śmierci' – nie ma zastosowania, 'Tathagata ani istnieje ani nie istnieje po śmierci' – nie ma zastosowania.

Te uczucie ... percepcja ... determinacje ... świadomość przez którą ktoś mógłby opisać Tathagatę, została porzucona przez Tathagatę, ucięta u korzenia, uczyniona jak palmowy pieniek, unicestwiona, tak, że nie jest już więcej podmiotem do przyszłego powstania. Tathagata, wielki królu, jest wyzwolony od rozpoznania w terminach świadomości; jest głęboki, niezmierzony, trudny do zgłębiania jak ocean.

'Tathagata istnieje po śmierci' – nie ma zastosowania, 'Tathagata nie-istnieje po śmierci' – nie ma zastosowania, 'Tathagata zarówno istnieje jak i nie-istnieje po śmierci' – nie ma zastosowania, 'Tathagata ani istnieje ani nie istnieje po śmierci' – nie ma zastosowania. SN 44: 1

Zaangażowanie Sariputta: 'Tathagata istnieje po śmierci': to przyjacielu jest zaangażowaniem się w materię. Tathagata nie-istnieje po śmierci, to jest zaangażowaniem się w materię. Tathagata zarówno istnieje jak i nie-istnieje po śmierci to jest zaangażowaniem się w materię. Tathagata ani istnieje ani nie istnieje po śmierci to przyjacielu jest zaangażowaniem się w materię. Tathagata istnieje po śmierci': to przyjacielu jest zaangażowaniem się w uczucie ... percepcję ... determinacje ... świadomość. Tathagata nie-istnieje po śmierci, to jest zaangażowaniem się w świadomość. Tathagata zarówno istnieje jak i nie-istnieje po śmierci to jest zaangażowaniem się w świadomość. Tathagata ani istnieje ani nie istnieje po śmierci' to przyjacielu jest zaangażowaniem się w świadomość.SN 44: 3

Brak wglądu w powstawanie, wstrzymanie i drogę prowadzącą do wstrzymania. Sariputta: Przyjacielu, to ten który nie zna i nie widzi materii taką jaką rzeczywiście jest, kto nie zna i nie widzi jej powstania, jej wstrzymania i drogi prowadzącej do jej wstrzymania, on to myśli: Tathagata istnieje po śmierci, czy Tathagata nie-istnieje po śmierci, czy Tathagata zarówno istnieje jak i nie-istnieje po śmierci, czy Tathagata ani istnieje ani nie istnieje po śmierci. To ten który nie zna i nie widzi uczucia ... percepcji ... determinacji ... świadomości taką jaką rzeczywiście jest, kto nie zna i nie widzi jej powstania, jej wstrzymania i drogi prowadzącej do jej wstrzymania, on to myśli: Tathagata istnieje po śmierci, czy Tathagata nie-istnieje po śmierci, czy Tathagata zarówno istnieje jak i nie-istnieje po śmierci, czy Tathagata ani istnieje ani nie istnieje po śmierci. SN 44: 4

Przyjacielu, to ten który nie jest wolny od pożądania materii, kto nie jest wolny od chęci, afektacji, łaknienia, namiętności i pragnienia materii, on to myśli: Tathagata istnieje po śmierci, Tathagata nie istnieje po śmierci, Tathagata zarówno istnieje jak i nie istnieje po śmierci, Tathagata ani istnieje ani nie istnieje po śmierci. To ten który nie jest wolny od pożądania uczucia ... percepcji ... determinacji ... świadomości, kto nie jest wolny od chęci, afektacji, łaknienia, namiętności i pragnienia świadomości, on to myśli: Tathagata istnieje po śmierci, Tathagata nie istnieje po śmierci, Tathagata zarówno istnieje jak i nie istnieje po śmierci, Tathagata ani istnieje ani nie istnieje po śmierci. SN 44: 5


Rozmiłowanie w agregatach. Przyjacielu, to ten kto rozmiłowuje się w materii, który czerpie rozmiłowanie z materii, który cieszy się materią, który nie zna i nie widzi wstrzymania materii, takiego jakim w rzeczywistości ono jest, myśli: Tathagata istnieje po śmierci, Tathagata nie istnieje po śmierci, Tathagata zarówno istnieje jak i nie istnieje po śmierci. Tathagata ani istnieje ani nie istnieje po śmierci. To ten kto rozmiłowuje się w uczuciu....kto rozmiłowuje się w percepcji...kto rozmiłowuje się w determinacjach...kto rozmiłowuje się w świadomości, który cieszy się świadomością który nie zna i nie widzi wstrzymania świadomości, takiego jakim w rzeczywistości ono jest, myśli: Tathagata istnieje po śmierci, Tathagata nie istnieje po śmierci, Tathagata zarówno istnieje jak i nie istnieje po śmierci. Tathagata ani istnieje ani nie istnieje po śmierci. Ale przyjacielu, ten kto nie rozmiłowuje się w materii ...ten kto nie rozmiłowuje się w uczuciu ... ten kto nie rozmiłowuje się w percepcji ...ten kto nie rozmiłowuje się w determinacjach ... ten kto nie rozmiłowuje się w świadomości, kto zna i widzi wstrzymanie świadomości, takim jakim rzeczywiście ono jest, on to nie myśli: Tathagata istnieje po śmierci, Tathagata nie istnieje po śmierci, Tathagata zarówno istnieje jak i nie istnieje po śmierci. Tathagata ani istnieje ani nie istnieje po śmierci. Oto przyjacielu jest przyczyna i powód dlaczego nie zostało to zdeklarowane przez Zrealizowanego.

Rozmiłowanie w istnieniu. „Ale przyjacielu, czy może być inna metoda wyjaśnienia dlaczego to nie zostało zdeklarowane przez Zrealizowanego?” „Może być, przyjacielu. To ten kto rozmiłowuje się w istnieniu, kto czerpie rozmiłowanie z istnienia, kto cieszy się istnieniem i kto nie zna i nie widzi wstrzymania istnienia, takiego jakim ono w rzeczywistości jest, on to myśli: Tathagata istnieje po śmierci, Tathagata nie istnieje po śmierci, Tathagata zarówno istnieje jak i nie istnieje po śmierci, Tathagata ani istnieje ani nie istnieje po śmierci. Ale przyjacielu, ten kto nie rozmiłowuje się w istnieniu, kto nie czerpie rozmiłowania z istnienia, kto nie cieszy się istnieniem i kto zna i widzi wstrzymanie istnienia, takim jakim w rzeczywistości ono jest, on to nie myśli: Tathagata istnieje po śmierci, Tathagata nie istnieje po śmierci, Tathagata zarówno istnieje jak i nie istnieje po śmierci, Tathagata ani istnieje ani nie istnieje po śmierci.

Rozmiłowanie w utrzymywaniu. „Ale przyjacielu, czy może być inna metoda wyjaśnienia dlaczego to nie zostało zdeklarowane przez Zrealizowanego?” „Może być, przyjacielu. To ten kto rozmiłowuje się w utrzymywaniu, kto czerpie rozmiłowanie z utrzymywania, kto cieszy się utrzymywaniem i kto nie zna i nie widzi wstrzymaniautrzymywania, takiego jakim ono w rzeczywistości jest, on to myśli: Tathagata istnieje po śmierci, Tathagata nie istnieje po śmierci, Tathagata zarówno istnieje jak i nie istnieje po śmierci, Tathagata ani istnieje ani nie istnieje po śmierci. Ale przyjacielu, ten kto nie rozmiłowuje się w utrzymywaniu, kto nie czerpie rozmiłowania z utrzymywania, kto nie cieszy się utrzymywaniem i kto zna i widzi wstrzymanie utrzymywania, takim jakim w rzeczywistości ono jest, on to nie myśli: Tathagata istnieje po śmierci, Tathagata nie istnieje po śmierci, Tathagata zarówno istnieje jak i nie istnieje po śmierci, Tathagata ani istnieje ani nie istnieje po śmierci.

Rozmiłowanie w pragnieniu. „Ale przyjacielu, czy może być inna metoda wyjaśnienia dlaczego to nie zostało zdeklarowane przez Zrealizowanego?” „Może być, przyjacielu. To ten kto rozmiłowuje się w pragnieniu, kto czerpie rozmiłowanie z pragnienia, kto cieszy się pragnieniem i kto nie zna i nie widzi pragnienia, takiego jakim ono w rzeczywistości jest, on to myśli: Tathagata istnieje po śmierci, Tathagata nie istnieje po śmierci, Tathagata zarówno istnieje jak i nie istnieje po śmierci, Tathagata ani istnieje ani nie istnieje po śmierci. Ale przyjacielu, ten kto nie rozmiłowuje się w pragnienu, kto nie czerpie rozmiłowania z pragnienia, kto nie cieszy się pragnieniem i kto zna i widzi wstrzymanie pragnienia, takim jakim w rzeczywistości ono jest, on to nie myśli: Tathagata istnieje po śmierci, Tathagata nie istnieje po śmierci, Tathagata zarówno istnieje jak i nie istnieje po śmierci, Tathagata ani istnieje ani nie istnieje po śmierci. SN 44: 6

Niemożność opisu. „Ale przyjacielu, czy jest inna metoda wyjaśniania dlaczego to nie zostało zdeklarowane przez Zrealizowanego?” „Przyjacielu Sariputto, dlaczego chcesz jeszcze coś do tego dodawać? Przyjacielu Sariputto, kiedy mnich jest wyzwolony przez wyczerpanie pragnienia, nie ma koła by go opisać. (SN 44:6) 

Widzenie rzeczy: "To moje, tym jestem, to moje ja". Maha Moggalana: Vaccha, wędrowcy innych sekt uważają oko tak: „To moje, tym jestem, to moje ja” . Uważają ucho tak: „To moje, tym jestem, to moje ja”. Uważają nos tak: „To moje, tym jestem, to moje ja”. Uważają język tak: „To moje, tym jestem, to moje ja”. Uważają ciało tak: „To moje, tym jestem, to moje ja” . Uważają umysł tak: „To moje, tym jestem, to moje ja”. Dlatego też gdy stawia się im takie pytania, dają takie odpowiedzi jak: „Tathagata istnieje po śmierci”, „Tathagata nie istnieje po śmierci”, „Tathagata zarówno istnieje jak i nie istnieje po śmierci”, „Tathagata ani istnieje ani nie istnieje po śmierci”. Ale, Vaccha, Tatahagata, Arahat uważa oko tak: "To nie moje, tym nie jestem, to nie moje ja”. Uważa ucho tak: „To nie moje, tym nie jestem, to nie moje ja”. Uważa nos tak: „To nie moje, tym nie jestem, to nie moje ja”. Uważa język tak: „To nie moje, tym nie jestem, to nie moje ja”. Uważa ciało tak: „To nie moje, tym nie jestem, to nie moje ja”. Uważa umysł tak: „To nie moje, tym nie jestem, to nie moje ja”. Dlatego też gdy stawia mu się takie pytania, nie daje takich odpowiedzi. SN 44: 8

Wstrzymanie warunku na opis. Sabhiya Kaccana: „Vaccha, co do warunku i przyczyny na opisanie Tathagaty jako 'składającego się z materii' czy jako 'niematerialnego' czy jako 'postrzegającego' czy jako 'niepostrzegającego', czy jako 'ani-postrzegającego-ani-nie-postrzegającego': gdyby ten warunek i przyczyna zanikły całkowicie i totalnie bez pozostałości, w jaki sposób można by opisać go jako 'składającego się z materii' czy 'niematerialnego' czy jako 'postrzegającego' czy jako 'niepostrzegającego', czy jako 'ani- postrzegającego-ani-nie-postrzegającego'? SN 44: 11


Nanamoli Thera: Pytania o istnienie Tathagaty po śmierci, nie nadają się do odpowiedzi gdyż odpowiedź „tak” lub „nie” jednakowo potwierdzają założenie. Potwierdzająca czy negatywna odpowiedź na pytanie np „czy świat jest skończony czy nieskończony?” jednakowo potwierdza idee wyrażane przez słowa „świat” i „jest” jako niekwestionowalnie ważne idee nie będące przedmiotem analizy; afirmujące lub negujące odpowiedzi na poczwórne pytanie o Tathagatę po śmierci tak samo afirmują „osobę” i „istnienie” (egzystencję) jako niekwestionowalnie ważne fundamentalne idee nie będące podmiotem analizy. Ale Budda stawia istnienie (egzystencję i nie-egzystencję) pod znakiem zapytania, kładąc je w perspektywę ze Świadomością we wzór Współzależnego Powstania, tam nie mogą się stać rywalami odnośnie do metafizycznej Absolutności i są podporządkowane Działaniu i jego wstrzymaniu.


NA CA SO NA CA AŃŃO

Nanavira Thera: "Ani on ani inny". Te często cytowane dictum pojawia się gdzieś w Milindapanha jako odpowiedź na pytanie; „Kiedy człowiek umiera, kto się odradza, on czy inny? Te pytanie jest zupełnie niepoprawne i wszelkie próby odpowiedzi na nie są tak samo nieuprawnione. Pytanie, dociekając „kto” się odradza popada w sakkayaditthi. Bierze ono za pewnik ważność osoby jako „ja” bo to tylko o „ja”, to pytanie „wieczne” (so) czy „przemijające” (ańńo) jest postawione. Odpowiedź również bierze to "ja" za pewnik, gdyż zezwala by to pytanie było postawione. Odpowiedź zaledwie zaprzecza (by to „ja” które musi być albo wieczne albo przemijające) temu, że jest ono wieczne czy przemijające, co czyni pomieszanie jeszcze większym. Prawidłowym sposobem jest odrzucenie pytania na pierwszym miejscu. Porównaj Anguttara (VI,ix,10 <A.iii,440>) gdzie jest powiedziane, że ten o właściwym poglądzie: ditthisampanna, nie tylko nie może utrzymywać, że autor przyjemności i bólu jest kimś (sobą czy kimś innym) ale również nie może utrzymywać, że autor nie jest kimś (ani sobą ani innym). Ditthisampanna widzi obecną osobę (sakkaya) jako powstałą współzależnie od obecnych warunków i jako znikającą ze wstrzymaniem tych obecnych warunków i widząc tak nie uważa on obecnej osoby za ”ja”. Konsekwentnie nie zadaje pytania kto? o teraźniejszość. Przez wnioskowanie- (atitanagate nayam netva) odnosząc zasadę do przeszłości i przyszłości*, nie uważa on przeszłej czy przyszłej osoby za przeszłe czy przyszłe „ja” i nie zadaje pytania kto? o przeszłość czy o przyszłość (Patrz pytanie Mary, druga linia w „Prawda Absolutna”). (Milindapańha to szczególnie myląca książka).

*Dhamm'anvaye ńanam jest wiedzą zależną od wnioskowania w oparciu o Dhammę, tj wiedzą o tym, że fundamentalna Natura Rzeczy jest niezmienna w czasie i może być wywnioskowana z pewnością (inaczej niż w racjonalnym wnioskowaniu) od teraźniejszości do przeszłości i przyszłości. Innymi słowy to generalizacja bez abstrakcji.